Select Page

पुरस्काराचे नाव – डॉ. नरेंद्र दाभोलकर स्मृति पुरस्कार
पुरस्काराचे स्वरूप – एक लक्ष रुपये आणि सन्मानचिन्ह
पुरस्कार सन्मानित व्यक्तीचे नाव – मनिष राय चौधरी

मनिष राय चौधरी हे २०१५ पासून भारतीय विज्ञान आणि युक्तिवादी समिती प. बंगाल चे सेक्रेटरी आहेत. त्यांचा जन्म १९८५ मध्ये पश्चिम बंगालमधील बेलूर मठात झाला. त्यांचे कुटुंब धार्मिक होते परंतु रूढीवादी किंवा कठोर नव्हते त्यामुळे त्यांना धर्माबद्दल प्रश्न विचारण्याचे स्वातंत्र्य मिळाले.
जीवशास्त्र त्यांचा आवडता विषय होता. एकीकडे आयुष्यभर धार्मिक श्रद्धा जोपासली जात होती आणि दुसरीकडे, वैज्ञानिक विचारसरणी याप्रकारे मनिषचे दिवस सततच्या अंतर्गत संघर्षात गेले.
मानसिक अशांततेच्या या अवस्थेत, २००१-२००२ च्या सुमारास,त्यांना बेलूर ग्रंथालयात प्रबीर घोष यांनी लिहिलेले अलौकीक नोय, लौकीक – खंड ३ (द सुपरनॅचरल इज नथिंग) हे पुस्तक मिळाले.

मागील मुखपृष्ठावर लिहिले होते: “नोस्ट्राडेमसच्या भविष्यवाण्यांचा पर्दाफाश करणे – हे पुस्तक प्रत्येक ज्योतिषीची झोप उडवेल.”
मनिषच्या मनात एक वादळ उठू लागले आणि लायब्ररीतून एकामागून एक प्रबीर घोषची पुस्तके उधार घेऊन वाचू लागले फक्त वाचत नाही तर ती पुस्तक खरोखर आत्मसात करत.
प्रबीर घोषच्या युक्तिवादांच्या तर्कसंगत वादळासमोर देवावरील मनिषचा शेवटचा विश्वास उडून गेला. त्या दिवसापासून, ते देवावर पूर्णपणे अविश्वासू झालो – एक पूर्ण बुद्धिवादी.
२५ डिसेंबर २००७ या दिवशी प्रबीर घोष यांना पहिल्यांदा अभ्यास वर्गात प्रत्यक्ष भेटले. धर्म, देव, नास्तिकता, विज्ञान, राजकारण यावर प्रश्न येत होते – आणि प्रबीर घोष प्रत्येक प्रश्नाची सुंदर आणि संयमाने उत्तरे देत होते. मनिषच्या आयुष्यातील नायकाला प्रत्यक्ष पाहणे ही एक मनिषसाठी विलक्षण अनुभूती होती.
त्यानंतर अनेक वर्षांपर्यंत, प्रबीर घोष यांच्या सहवासात मनिष यांनी अभ्यास वर्ग, वादविवाद आणि चर्चांमधून खूप काही शिकले – धर्म, अंधश्रद्धा आणि अंधश्रद्धेपासून राजकारणापर्यंत. आज बंगाली, हिंदी आणि इंग्रजी माध्यमांना आणि अगदी ‘साउथ चायना मॉर्निंग पोस्ट’ सारख्या परदेशी वृत्तपत्रांना मुलाखती देण्याची मनिष कडे क्षमता आहे – त्याचे श्रेय मनिष पूर्णपणे प्रबीर घोष यांना देतात.
प्रबीर घोष यांनी मनिषला अंधश्रद्धाविरोधी प्रात्यक्षिक कार्यक्रम ‘अलौकिक नोय लौकिक’ म्हणजेच सार्वजनिक प्रेक्षकांसमोर काहीही अलौकिक नाही हे कसे सादर करायचे हे वैयक्तिकरित्या शिकवले.
विविध वर्तमानपत्रे आणि मासिकांसाठी लेख लिहिण्यापासून ते संघटनेच्या पुस्तकांचे प्रूफरीडिंग करणे आणि अखेर संघटनेच्या मासिकाचे संपादक होणे – हे सर्व प्रबीर घोष मुळेच मनिष यांनी आत्मसात केले.
प्रबीर घोष यांचे निधन झाले पण वारसा अजूनही मनिष राय चौधरी यांच्या रूपात चालू आहे.